ENGLISH KURDÎ کوردی
رۆژی نێونەتەوەیی زمانی دایک،  لە کورد و کوردستانیان پیرۆزبێت!
South Kurdistan

رۆژی نێونەتەوەیی زمانی دایک، لە کورد و کوردستانیان پیرۆزبێت!

21 ی شوباتی هەموو ساڵێک وەک رۆژی جیهانیی زمانی دایک دیاریکراوە و رێزی لێدەگیرێت. ئەم رۆژە بیرخەرەوەی گرنگیی زمانی دایکە وەک ناسنامە و شەنگەستەی هەر مرۆڤێک لە سەر رووی زەمین. بەو مانایەی کە زمان تەنها ئامرازێک نیە بۆ دووان – قسەکردن، بەڵکو گەنجینەیەکە بۆ کولتوور، مێژوو  و ناسنامە و بیرکردنەوەی هەر نەتەوەیەک. پاراستن و بەرەوپێشبردنی زمانی دایک ئەرکی لە پێشینەی هەموو مرۆڤ و گرووپێکە بۆ مانەوەی، چونکە کاتێک زمان نەپارێزرێت و پشتگوێبخرێت، ئەو زمانە دەمرێت و لەگەڵیشیدا مێژوو و کلتووری ئەو گەلە لەناودەچێت. بۆ ئێمەی کورد، زمانی کوردی (بە هەموو زار و بنزارەکانیەوە) ئەو کۆڵەکەیەیە کە نەتەوەی کوردی راگرتووە. بۆیە پاراستنی زمان بۆ ئێمە تەنها پرسێکی ئەکادیمی نییە، بەڵکو پرسێکی نەتەوەیی و پاراستنی بوون و مایەندەمانە. هەروەها ئامانج و مەرەمی سەرەکی ئەم  رۆژە تەنها ئاهەنگ و شایی گێڕان نییە، بەڵکو چەند پەیامێکی گرنگیی لە پشتە:
  • پاراستنی فرەچەشنیی کولتووری، بە جۆرێک هەر زمانێک بۆ ئەو گەلە پەنجەرەیەکە بۆ تێڕوانین و خۆناسین و ئاشنا بە دونیا و تێگەیشتنی جیهانبینی.
  • جەختکردن، خەباتکردن و هاندان بۆ پەروەردە و فێرکردن بە زمانی دایک هێز و توانا بە کەسایەتی تاکی ئەو گەلە دەبەخشێ.
  • داننان بە گروپ و گەل و نەتەوە جیاکان و رێزگرتنی یەکتری.
لە پڕۆسەی چەندساڵەی داگیرکاری و زاڵبوونی زمانی نەتەوەەسەردەستەکان بەسەر زمانی کوردی و زمانەکانی تری کوردستاندا. هەروەها قەدەغەکردن لەلایەک و شێواندن و سوککردن و پەراوێزکردنی زمانی کوردی لەلایەکی تر بە مەبەستی لەناوبردن و سڕینەوەی، وای کردووە کە زمان وەک کۆڵەکەیەک و بەشێکی گرنگیی پێکهاتەی نەتەوەیی مامەڵەی لەگەڵدابکرێت. مەخابن تا رۆژی ئەمڕۆ زمانی کوردی لەژێر هەڕەشەی لەناوچوون و تواندنەوەدایە. بەتایبەتی لە باکور و رۆژهەڵاتی نیشتمان زیاتر بەدی دەکرێت. ئەوەی کە زیاتر هۆکاری ئەم مەترسیەیە، زمانی کوردی لەنێوان بەگشتی ئەندامانی خێزان و کۆمەڵ لە ژیانی رۆژانەدا وەک زمانی دایکی کەم بەکاردەهێنرێت و زیاتر زمانی سەردەست بەکاردەهێنن. لە هەمووشی خەتەرناکتر ئەوەیە کە زمانی کوردی لە پرۆسەی خوێندن و پەروەردەدا جێگای خۆی نەکردووە. کورد لە پرۆسەی خەباتی نەتەوەیی و نیشتمانی خۆیدا هەمیشە پرسی زمانی وەک سەنگەری بەرگری و مانەوەی  گرنگی پێداوە و بەردەوامیش ئەم سەنگەرە پێویستی بە زیاتر پتەو و بەهێزترکردن هەیە. بۆیە برەوپێدانی بوون و مانەوەی کورد وەک نەتەوەیەک بە هەموو رەسەنایەتی خۆیەوە هەر چەند زیاتر رەگ لە ناخی بە گشتی ئۆرگانەکانی کەسێتیی کورد دا جێگیر بکرێ هەر کەمە.
  • لە باشوری کوردستان دامەزراوەگەلی فەرمی هەیە و لەناو دەستوری دەوڵەتی عێراقدا دان بە زمانی کوردی نراوە، دیسانەوە بەهۆی نەبوونی سیاسەتی زمانیی و پلانیی توکمەوە دۆخی زمانی کوردی زۆر شپرزە و لەبەردەم کۆمەڵێک ئاستەنگیدایە. بۆیە پێویستە بە جیددی و گرنگیپێدانێکی فرەوە حکومەتی هەرێم ئەو ئاستەنگیانە وەلابنێت و کار بۆ بەڕێکخستن و بەدامەزراوەکردنی کاناڵەکانی زمان و پەروەردە بکات.
لەلایەکی ترەوە پێویستە کۆنتڕۆل و چاودێریەکی بەرپرسیارانەی لەسەر ئاستی خراپی زمانی کوردی لە مێدیای فەرمی - حیزبی و نافەرمیاکانی کوردستان بکات و بەشێوەیەک رێنماییان بکات.
  • رۆژئاوای کوردستان ئەمڕۆ لەبەردەم ئەم بارودۆخە هەستیارەی ئێستای سووریا و گۆڕانکاریەکانیدا، کە بە شانازیەوە ویست و ئیرادەیەکی بەهێزی هەیە، بەتایبەتی لەسەر پرسی پاراستن و بەرخۆدانی نەتەوەیی و ئەزموونی ئەو چەند ساڵەی بەڕێوەبەریی خۆسەر. وا دەخوازرێ لەتەک پرسە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکاندا، پرسگەلی کولتووری و نەتەوەیی بە پرسی زمانی کوردی و پرۆسەی پەروەردە و خوێندندا لە دەستورێکی هەمیشەییدا بچەسپێندرێ و زمانی کوردی لە رۆژاوا ببێتە زمانی فەرمیی ئیداری و پەروەردە و فێرکردن.
  • لە هەر دوو بەشەکەی تری نشتیمان، بەدەر لەوەی کە زمانی کوردی لە پرۆسەی پەروەردە و خوێندندا بوونی نیە، لە زۆر ڕووەوە بە رێگای مەزهەب و – دینی و رەگەز و نەژادپەرستیی سیستەمی دەوڵەتنەتەوەیی و داگیرکەریدا، زمانی کوردی لەژێر مەترسی گەورەدان.
فرەزاریی – دیالێکتی جیای زمانی کوردی  نیشانە و هێزی دەوڵەمەندی و رەسەنایەتییەکەیەتی. بۆیە دەبێ زمانی کوردی بە هەموو زاراوە و بنزاراوەکانیەوە هەر یەکە و لە شوێنی هەڵکەوتەیی خۆی گرینگی پێبدرێت و بپارێزرێت و بە بوونی دەرفەت لە پرۆسەی خوێندن و پەروەردەدا بخوێندرێ.
  • لە تاراوگە – دەرەوەی نشتیمانیش کە ژمارەیەکی بەرچاوی کورد دەژین و دەمێکە نەوە دوای نەوە تێکەڵی کولتوور و زمانی نەتەوەکانی ئەو وڵاتانە بوون و دوو زمانی دایکییان لە کەسایەتی خۆیاندا هەڵگرتووە. پێویستە زمانی شیرینی کوردی لایان بە زیندووی و پەرەپێدراوی بمێنێتەوە و لە ونبوون و نەمان بپارێزرێن.
لەم سۆنگەیەوە وێڕای پیرۆزبایی بەبۆنەی رۆژی نێونەتەوەیی زمانی دایکی، هەموو ساڵێک ئەم رۆژە ببێتە دەرفەتی کار و خەباتی زیاتر بۆ ئەوەی سەرنجی کۆمەڵگای نێونەتەوەیی و رێکخراوەکانی تایبەت بە پرسی زمان و کولتوور بەلای هەڕەشە و فشارەکانی داگیرکەرانی کوردستان لەسەر زمانی کوردی و زمانی پێکهاتەکانی تری کوردستان رابکێشرێت. زمانی دایک جیا لە هۆکاری پەیوەندی نێوان تاکەکاندا، بۆ ئێمەی کورد ناسنامە و بوون و ئایندەمانە. بەکارهێنان و برەوپێدانی زمانی کوردی ئەرکێکی مرۆیی، نەتەوەیی و نشتیمانیی هەموو مرۆڤی کوردە. کۆنگرەی نەتەوەیی کوردستان – ک ن ک کۆمسیۆنی زمان، کولتور و پەروەردە 20.02.2026 برۆکسل